VEFTA VÀ EVFTA: CHUYỂN ĐỔI SỐ, CÔNG NGHIỆP MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG XUẤT KHẨU

19/10/2026

VEFTA VÀ EVFTA

CHUYỂN ĐỔI SỐ, CÔNG NGHIỆP MÔI TRƯỜNG

VÀ ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG XUẤT KHẨU

Mở rộng thị trường là cơ hội; chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển xuất khẩu bền vững.

1. Cơ hội mới từ các hiệp định thương mại tự do

Ngày 18/10/2026, Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, đã ký Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA). Hiệp định hiện đang chờ hoàn tất các thủ tục để có hiệu lực.

Trong khi đó, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) đã có hiệu lực từ tháng 8/2020, tạo khuôn khổ thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường EU gồm 27 quốc gia.

Hai hiệp định mở ra những cơ hội khác nhau về thị trường, thuế quan và hợp tác đầu tư. Tuy nhiên, khả năng tận dụng ưu đãi không chỉ phụ thuộc vào cam kết thương mại mà còn nằm ở năng lực sản xuất, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của doanh nghiệp.

Thách thức đặt ra là chuyển lợi thế từ hiệp định thành đơn hàng, doanh thu và giá trị xuất khẩu thực chất.

2. Chuyển đổi số – nền tảng nâng cao năng lực xuất khẩu

Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguyên liệu, sản xuất đến phân phối và xuất khẩu. Bốn nhóm giải pháp cần ưu tiên gồm:

Số hóa chuỗi cung ứng: Quản lý nguồn nguyên liệu, nhà cung cấp, quy trình sản xuất và hồ sơ xuất xứ, hỗ trợ chứng minh điều kiện hưởng ưu đãi thuế.
Tối ưu sản xuất: Ứng dụng phần mềm quản trị, tự động hóa và phân tích dữ liệu nhằm giảm chi phí, hạn chế sai lỗi và nâng cao năng suất.
Quản trị chất lượng và môi trường: Số hóa hồ sơ kiểm nghiệm, chứng nhận, năng lượng, nước, chất thải và phát thải để chủ động đáp ứng yêu cầu của đối tác.
Phát triển thị trường: Ứng dụng nền tảng thương mại điện tử B2B, dữ liệu khách hàng và công cụ phân tích thị trường để tìm kiếm đối tác, mở rộng kênh bán hàng quốc tế.

Chuyển đổi số không tự động bảo đảm sản phẩm đạt chuẩn hay được hưởng ưu đãi. Giá trị cốt lõi là giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, giảm chi phí tuân thủ và tăng độ tin cậy với khách hàng.

3. Văn bản 79/2026/VBHN-TT-BCT: Kết nối quản lý môi trường với xuất khẩu xanh

Văn bản hợp nhất số 79/2026/VBHN-TT-BCT ngày 14/9/2026 của Bộ Công Thương quy định việc khai báo, quản lý và sử dụng cơ sở dữ liệu môi trường ngành Công Thương, hợp nhất quy định tại Thông tư 42/2020/TT-BCT và nội dung sửa đổi, bổ sung theo Thông tư 49/2026/TT-BCT.

Văn bản này đặt ra yêu cầu quản lý dữ liệu môi trường theo phạm vi và đối tượng áp dụng tương ứng. Doanh nghiệp cần rà soát trách nhiệm khai báo, tổ chức dữ liệu và thực hiện đúng quy định, đồng thời lưu ý thời điểm có hiệu lực của các nội dung sửa đổi.

Từ góc độ chuyển đổi số, việc chuẩn hóa dữ liệu về nguyên liệu, nhiên liệu, hóa chất, năng lượng, nước thải, khí thải và chất thải giúp doanh nghiệp tăng khả năng kiểm soát hoạt động sản xuất, nhận diện điểm gây lãng phí và chủ động cải thiện hiệu quả môi trường.

Đây cũng là nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị dữ liệu phục vụ quản trị ESG, đánh giá chuỗi cung ứng và đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, dữ liệu khai báo theo quy định trong nước không mặc nhiên thay thế chứng nhận, báo cáo phát thải hoặc hồ sơ tuân thủ riêng của thị trường nhập khẩu.

Vì vậy, doanh nghiệp nên xem quản lý dữ liệu môi trường vừa là yêu cầu tuân thủ, vừa là một cấu phần trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu.

4. Công nghiệp môi trường – động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh

Công nghiệp môi trường có vai trò cung cấp công nghệ, thiết bị và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm và chuyển đổi sang mô hình sản xuất sạch hơn. Các giải pháp trọng tâm gồm:

Công nghệ xử lý nước thải, khí thải và chất thải công nghiệp.
Tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng sạch và giảm phát thải.
Tái chế, tái sử dụng nguyên liệu và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Hệ thống quan trắc, quản lý dữ liệu môi trường và nền tảng số phục vụ quản trị xanh.
Tư vấn, kiểm kê phát thải và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường liên quan.

Khi được triển khai phù hợp, các giải pháp này giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, kiểm soát rủi ro, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Đồng thời, nhu cầu chuyển đổi xanh cũng mở ra thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp môi trường Việt Nam phát triển sản phẩm, công nghệ và dịch vụ có giá trị gia tăng cao, hướng tới xuất khẩu trực tiếp hoặc tham gia chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

5. Giải pháp triển khai và vai trò kết nối hệ sinh thái

Để chuyển cơ hội từ các hiệp định thành kết quả kinh doanh, cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp xuất khẩu, hiệp hội ngành nghề, cơ quan xúc tiến thương mại, đơn vị công nghệ và tổ chức tư vấn. Trọng tâm triển khai gồm:

Rà soát thị trường, mặt hàng, thuế suất và quy tắc xuất xứ theo từng hiệp định.
Đánh giá mức độ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và yêu cầu của khách hàng.
Chuẩn hóa dữ liệu, số hóa hồ sơ và xây dựng hệ thống quản trị phù hợp với quy mô doanh nghiệp.
Kết nối các giải pháp công nghiệp môi trường, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh với nhu cầu thực tế của nhà máy, khu công nghiệp và chuỗi cung ứng.
Đo lường hiệu quả bằng các chỉ số cụ thể như chi phí sản xuất, chi phí tuân thủ, tỷ lệ lỗi, mức tiêu hao năng lượng, thời gian giao hàng và kết quả xuất khẩu.

Các hiệp hội có thể đóng vai trò cầu nối thông tin, đào tạo, xúc tiến thương mại và kết nối đối tác. Doanh nghiệp công nghệ và công nghiệp môi trường cung cấp giải pháp chuyên môn; doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu là chủ thể triển khai, đánh giá hiệu quả và chịu trách nhiệm về việc đáp ứng quy định.

6. Kết luận: Từ hội nhập thương mại đến tăng trưởng xuất khẩu bền vững

VEFTA và EVFTA mở rộng không gian thương mại cho Việt Nam, nhưng hiệu quả khai thác phụ thuộc vào năng lực thực thi của từng doanh nghiệp.

Chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu quả quản trị và minh bạch chuỗi cung ứng. Công nghiệp môi trường cung cấp các giải pháp cải thiện quy trình sản xuất. Chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, kiểm soát tác động môi trường và chủ động trước những yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Sự kết hợp giữa ba lĩnh vực này tạo nền tảng để doanh nghiệp không chỉ đáp ứng điều kiện xuất khẩu mà còn cải thiện năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm Việt Nam.

Hiệp định thương mại mở cửa thị trường; chuyển đổi số nâng cao năng lực thực thi; công nghiệp môi trường và chuyển đổi xanh tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu bền vững.

Đây là hướng đi cần được thúc đẩy đồng bộ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hội nhập mới.

Bùi Xuân Hải

Hội Truyền thông số Việt Nam

Điện thoại: 0902 218 665

Nguồn tham khảo chính thức